Fëmijët dhe strabizmi

Në bashkëpunim me ekipin e mjekëve nga klinika universitare „Svjetllost “ Zagreb, bëjmë operim të të gjitha llojeve të strabizmit: horizontal, vertikal, parezës, nistagmusit, pamjes së dyfishtë. Njëkohësisht, bëjmë edhe operim të strabizmit te të rriturit. Po ashtu, i bëjmë edhe operimet për hapjen dhe pastrimin e kanalit të lotëve te fëmijët me anestezion të përgjithshëm që zgjat shkurtër. I përdorim metodat dhe teknikat operative që i posedojnë qendrat më të mira botërore.

Kontrolli oftalmologjik i fëmijës – hap i domosdoshëm për zhvillim të drejt të shikimit

Kontrolli oftalmologjik i fëmijës është një nga kontrollet më të rëndësishme që duhet të bëhet deri në moshën 3- vjeçare. Zhvillimi intensiv i shikimit zgjat deri në fund të vitit të gjashtë, ndërsa fëmija asnjëherë nuk është tepër i vogël për kontroll oftalmologjik. Derisa zhvillohet shikimi, çrregullimet mund dhe duhet doemos të trajtohen që të mundësohet zhvillim normal i syrit dhe shikimit të fëmijës.

Nëse pengesat nuk zbulohen në kohë, rezultatet nga shërimi në fazat e vonshme do të jenë dukshëm më të këqija. Kontrolli është i adaptuar me moshën e fëmijës dhe nuk shkakton dhimbje. Në „Sisitna oftalmologjia“, me shfrytëzim të pajisjeve më bashkëkohore, kontrollin e bëjnë oftalmologë specialistë për fëmijë dhe strabologji, ndërsa gjatë kontrollit fëmijët do të argëtohen dhe do të edukohen.

Një nga sëmundjet më të shpeshta të syve, të cilat doemos duhet të kurohen në fëmijëri, janë strabizmi, shikim i dobët (syri dembel, ambliopia), katarakti te fëmijët, nistagmus (dridhja e syve). Nëse është i nevojshëm trajtim kirurgjikal, „Sistina oftalmologjia“ ofron mundësi për vendosje të përbashkët të fëmijës bashkë me prindërit. Gjitha llojet e kontrolleve dhe intervenimeve i kryejmë në afatin më të shkurtë të mundshëm.

Përcaktimi i dioptrisë te fëmijët

Shkaku më i shpeshtë pse fëmijët vijnë në kontroll të syve është dioptria (shkurtpamësia, largpamësia, astigmatizmi). Zakonisht, te fëmijët e vegjël, prindërit vërejnë se fëmija nuk sheh sepse i afron librat dhe lojërat, shikon televizor në afërsi ose i shtyp sytë dhe shpesh kapsitë me sytë duke tentuar t’i fokusojë gjësendet nga larg. Te fëmijët më të rritur, probleme më të shpeshta ndodhin kur fëmijët vërejnë se nuk mund të lexojnë nga dërrasa e zezë në shkollë.

Fëmijët që kanë gabim refraktiv, pas leximit për një kohë më të gjatë ose lojës me lojëra në kompjuter , ankohen edhe nga kokëdhimbjet. Kjo ndodh sepse, për shkak të aftësisë së theksuar adaptuese të syrit të vet, fëmija pavetëdijshëm e korrigjon dioptrinë e tij që të shohë më mirë, por kjo e mundon plotësisht, gjë që e lodh, e në disa raste mund të vijë edhe deri te dëmtimi i sistemit pamor/vizual. Duke pasur parasysh atë që syri i fëmijës është në zhvillim, secili gabim refraktiv duhet korrigjuar drejtë. Për korrigjim të gabimeve refraktive te fëmijët jepen syze ose thjerrëza kontakti.

Strabizmi është çrregullim i pozitës ose lëvizjes së syve, gjatë të cilit të dy sytë nuk kanë drejtim të njëjtë të shikimit. Te sytë e shëndoshë, të dy sytë rijnë drejt duke shikuar në pikën e njëjtë, ndërsa lëvizjet janë të njëjta. Në disa raste, strabizmi shkaktohet sepse është e limituar lëvizshmëria e njërit sy në një drejtim të caktuar. Te fëmijët, strabizmi më shpesh është i lindur ose zhvillohet në fëmijërinë e hershme, por mund të ndodhë edhe gjatë lëndimeve mekanike ose nga sëmundjet e ndryshme neurologjike dhe të brendshme. Te të rriturit, strabizmi shpesh ndodh në rast të lëndimit të kokës ose syve për shkak të paralizës së disa nga muskujve që e lëvizin syrin. Po ashtu, mund të ndodhë edhe për shkak të disa sëmundjeve endokrinologjike dhe imunologjike (sëmundje të gjëndrës tiroide). Më shpesh syri gjendet përbrenda (ezotropia) ose përjashta (ekzotropia), ndërsa pak më rrallë ka çrregullim vertikal të syrit. Gjithashtu, strabizmi shpesh është i lidhur edhe me çrregullime tjera të shikimit (shikim i dobët, gabime refraktive, nistagmus).

Pse strabizmi duhet të operohet?

Strabizmi te fëmijët e çrregullon zhvillimin e shëndoshë të shikimit, prandaj është me rëndësi sa më herët të fillohet me trajtim. Shpesh është i kombinuar edhe me çrregullime tjera të shikimit te fëmijët, prandaj nevojitet të trajtohet në kombinim me metodat tjera për trajtim. Pasoja më e shpeshtë e strabizmit është shikimi i dobët (ambliopia) i syrit, që nuk është vënë në radhë të parë. Shikimi i dobët mund të trajtohet vetëm në moshën fëmijërore, prandaj më mirë është strabizmi të operohet derisa shikimi është në fazën zhvillimore.

Secili sy aktivizon gjashtë muskuj, ndërsa impulsi për lëvizje vjen nga truri, i cili në kushte normale çdoherë është i njëjtë për të dy sytë. Me lëvizje të sinkronizuara të syve arrihet bashkëpunim i përkryer i të dy syve, duke mundësuar zhvillim të shikimit binokular, gjegjësisht shikim me të dy sytë njëkohësisht. Kështu, dy fotografi të ndryshme bashkohen në tru ku mundësohet krijimi i një fotografie në tri dimensione (stereo, 3D shikim). Nëse të dy sytë nuk rijnë drejtë ose bëhet fjalë për ndonjë lëvizje të kufizuar të njërit sy, njeriu ka fotografi të dyfishtë.

Kjo ndodh sepse nuk mund të bashkojë dy fotografi të ndryshme. Situatën e tillë të rriturit nuk mund ta pranojnë dhe shpesh doemos ta mbyllin syrin që u ik, që të mund normalisht të funksionojnë në jetën e përditshme. Ndërsa te fëmijët, truri, i cili është shumë adaptues, pa vetëdije do ta ç’kyç syrin që nuk rri drejtë ose nuk lëvizet dhe ekziston rrezik që të zhvillohet shikimi i dobët i syrit të ç’kyçur që përmendëm më parë, i cili tanimë nuk mund të bashkëpunojë gjatë shikimit. Si rezultat i kësaj, nuk mund të zhvillohet shikim binokular dhe stereo – shikim.

Operimi i strabizmit bëhet edhe te të rriturit që nuk kanë asnjë pengesë, edhe pse zhvillimi i shikimit tanimë ka mbaruar. Në situata të tilla, operimi kryhet për shkaqe kozmetike dhe socio – ekonomike (njollë e përbashkët  shoqërore dhe përjashtim). Me heqjen e strabizmit, pacientit i mundësohet pamje më e mirë estetike dhe adaptim më i lehtë shoqëror.

Si duket intervenimi operativ?

Në rast kur operimi është zgjidhja më e mirë, pas hulumtimeve precize para operacionit bëhet intervenim te muskujt që e lëvizin syrin. Operimi i strabizmit bëhet me anestezion të përgjithshëm dhe kohëzgjatja e tij varet nga kompleksiteti i operimit, prej gjysmë deri në një orë e gjysmë. Qëllimi i operimit është ta sjellë syrin në pozitën e dëshiruar, ndërsa në rast paralize, i kthehet lëvizshmëria muskulit të syrit. Që të arrihet pozita e dëshiruar e syrit, me operimin duhet të dobësohet ose të përforcohet veprimi i muskulit. Ajo arrihet me zhvendosjen e vendit të kapjes së muskulit, shkurtimin, çarjen ose krijimin e vendit të dyfishtë të kapjes së vetë muskulit. Në rast paralize të muskujve (zvogëlim të lëvizshmërisë), muskulit të paralizuar i jepen muskuj të shëndoshë rreth tij që t’i përmirësohet lëvizshmëria/mobiliteti. Me operimin e strabizmit pacientit i lehtësohet mbajtja e të dy syve në rrafsh të njëjtë. Në shumicën e rasteve arrihet shërim i tërësishëm.

Si duket dhe sa kohë zgjat shërimi?

Pas operimit të strabizmit, pacienti mund që të njëjtën ditë të shkojë në shtëpi. Mëngjesin e nesërm bëhet kontrolli i parë. Te fëmijët rekomandohet deri te kontrolli i parë të rijnë në klinikë bashkë me prindërit. Në periudhën e hershme pas operacionit (deri shtatë ditë) ekziston ndjenjë e zakontë e pakëndshmërisë dhe ndjeshmërisë ndaj dritës. Nevojiten rreth dy javë që plaga tërësisht të shërohet dhe syri përsëri të bëhet krejtësisht i bardhë.

Në periudhë deri tri javë pas operimit aplikohet terapia e përcaktuar me pika. Gjatë asaj periudhe rekomandohet të shmanget aktiviteti i rëndë fizik, pishinat dhe hapësirat e tymosura. Kontrolli i dytë bëhet pas një jave, ndërsa i treti një muaj pas operimit.

Fëmijët munden përsëri të shkojnë në çerdhe ose shkollë, pas dy javësh. Kthimi në punë varet nga lloji i punës që bën pacienti. Nëse ka punë në zyrë, personi mund që pas shtatë ditëve t’u kthehet obligimeve ditore.

Ç’është shikimi i dobët?

Nëse mprehtësia e shikimit është zvogëluar në të dy sytë, fëmija qartë tregon shenja të shikimit të dobët, dhe prindërit duhet të kërkojnë ndihmë mjekësore. Por, nëse shikimi është dobësuar vetëm në njërin sy, prindërit dhe rrethi nuk mund ta vërejnë këtë problem, nga fakti se fëmija e shfrytëzon syrin e shëndoshë, ndërsa krejtësisht pa vetëdije nuk e shfrytëzon syrin me shikim të dobët. Kështu, truri pranon informacionet që vijnë nga syri i shëndoshë dhe, pasi që nuk mund t’i lidhë dy fotografi të ndryshme, informacionet nga syri me shikim të dobët shtyhen, e kjo sjell deri te zhvillimi i shikimit të dobët, gjegjësisht ndërprerje të zhvillimit të syrit që nuk e shfrytëzon.

Nëse ajo ndodh në periudhën më të hershme, kur truri dhe syri ende nuk janë zhvilluar, shikimi i syrit me shikim të dobët mund të ngelet shumë i dobët, sepse syri me shikim të dobët është neglizhuar që nga fillimi dhe nuk fiton shansin që të zhvillohet. Mundësia për një problem të tillë te fëmija është më e madhe nëse dikush nga familja ka problem të ngjashëm.

Trajtimi i shikimit të dobët

Kur do të zbulohet syri me shikim të dobët, i njohur edhe si syri dembel, nevojitet fëmijës t’i jepet korrigjim i syzeve që do t’i përshtaten dhe të mbyllet (t’i bëhet okluzion) syri i shëndoshë, me qëllim që të detyrohet të shikojë dhe në këtë mënyrë të zhvillohet. Periudha e mbylljes së syve varet nga pesha e ambliopisë dhe nga mosha e fëmijës, ndërsa zgjat prej një deri në gjashtë orë në ditë.

Nevojitet që fasha (okluduesi) të vihet mbi sy, e jo mbi syze, që të pamundësohet syri të shohë anash. Është e vërtetuar se efekti i okluzionit është më i madh nëse fëmija bën diçka nga afër (vizaton, lexon, luan lojëra në kompjuter). Duke pasur parasysh që fëmijët shpesh kundërshtojnë mbajtjen e fashës, nevojitet durim dhe insistim i madh që të arrihet efekti i dëshiruar. Fëmija që tepër dobët shikon me syrin e pambuluar më tepër do të kundërshtojë mbylljen e syrit dominues, për dallim nga fëmija që ka shikim më të mirë. Prindërit këtë duhet ta kenë shenjë për insistim dhe durim më të madh.

Në disa raste, efekt pozitiv mbi shikimin e dobët ka edhe operacioni i strabizmit. Sa më vonë zbulohet syri me shikim të dobët, aq më të vogla janë shanset për përmirësim dhe zhvillim të shikimit. Te fëmijët e vegjël, syri dhe qendrat e shikimit në tru ende janë në „fazën plastike“ dhe qelizat ende janë të afta të mësojnë të shikojnë dhe ta kompensojnë kohën e lëshuar.

Pse ndodh katarakti i lindur?

Ndonjëherë fëmija mund të lindë me katarakt në njërin apo të dy sytë. Kataraktet e tilla të lindura zakonisht ndodhin për shkak të çrregullimit të zhvillimit ose për shkak të disa infektimeve, derisa fëmija është në mitrën e nënës. Për arsye se thjerrëza e turbulluar e pengon hyrjen e dritës në sy, edhe nëse pjesa tjetër e syrit është e krejtësisht e shëndoshë, nëse katarakti nuk hiqet menjëherë, shikimi i fëmijës nuk do të mund të zhvillohet dhe do të mbetet me shikim të dobët, bile edhe pas operimit të kryer me sukses. Prandaj, katarakti i lindur duhet të operohet sa më parë, bile edhe si bebe.

Si duket operimi i kataraktit të lindur?

Gjatë operimit bëhet prerje prej vetëm disa milimetrave dhe me ndihmën e ultrazërit hiqet thjerrëza e turbulluar, e në vend të saj, me ndihmën e një prerje të vogël, vendoset thjerrëz artificiale. Thjerrëza artificiale gjendet në vendin e njëjtë ku ka qenë ajo natyrorja, kështu që nuk mund të shihet se gjendet në sy dhe se qëndron gjithë jetën. Pas operimit të kataraktit, në moshën fëmijërore, nevojitet vazhdim të kurimit (syze, okluzion) me qëllim të përmirësimit të zhvillimit të mprehtësisë së shikimit të syrit të operuar. Operimi kryhet nën anestezion total dhe zgjat deri në 10 minuta për njërin sy. Pasi që thjerrëza natyrore te bebet është më e butë se te personat më të rritur, te të cilët zakonisht bëhet operimi i tillë, pjesa e operimit me ultrazë mund të bëhet me energji dukshëm më të vogël, e me këtë është edhe më pak traumatik për syrin.

Pse „Sistina Oftalmologjia“?

Me qëllim që pas operacionit, syri i fëmijës i cili ka akomodim (adaptim të shikimit në të gjitha distancat), të jetë sa më afër fiziologjisë dhe funksionimit të tij, në „Sistina Oftalmologjia“ vendosim thjerrëza që janë më afër me shikim tonë natyror. Me vendosjen e thjerrëzave të tilla ekziston mundësia sytë e fëmijës t’i adaptohen që të shohin në të gjitha distancat (afër, të mesme, larg), e me këtë edhe t’i përmirësohet shikimi. Në dispozicion janë më shumë lloje të thjerrëzave të tilla, nga të cilat i veçojmë thjerrëzat më moderne „symphony“, të cilat kanë perimetër më të gjerë pamor.

Ngushtimi i kanaleve të lotëve

Prindërit e shumë fëmijëve të vegjël, të cilët ende janë bebe, shpesh vijnë pasi fëmijës i „loton syri“. Menjëherë pas lindjes kjo mund të jetë pasojë e infektimit vaginal dhe bartet me kalimin e frytit nëpër traktin e lindjes dhe kërkon trajtim me antibiotik lokal. Megjithatë, të shpeshta janë pasojat e mos hapjes së kanalit që gjendet mes syve dhe hundës, prandaj vjen deri te akumulimi i lotëve të tepërt në qesen e lotëve e cila gjendet në fillim të kanalit dhe deri te kthimi i lotëve të tepërt në sy.

Kjo shumë lehtë kontrollohet me shtypjen e zonës së kanalit që do të shkaktojë dalje të papritur të sekretit nga syri. Te 90% e fëmijëve, kanali hapet spontanisht gjatë vitit të parë të jetës. Përderisa syri nuk ka ndezje, nuk ka nevojë për dhënien e antibiotikut, por vetëm shpëlarje të rregullt dhe masazh në zonën e kanalit sipas udhëzimeve të oftalmologut, që të mund spontanisht të hapet. Te një numër i vogël i fëmijëve, kanali nuk hapet gjatë vitit të parë dhe atëherë duhet të hapet me sondë të hollë me anestezion të përgjithshëm. Intervenimi zgjat dhjetëra minuta dhe kryhet më sonda shumë të holla të adaptuara në bazë të moshës së fëmijës. Pas intervenimit nevojitet edhe ca kohë të bëhet masazh dhe të mbahet pastër.

Në raste të rralla, nëse pas sondimit nuk hapet kanali, intervenimi mund të përsëritet me vendosjen e gypit prej silikoni, i cili në sy ngelë gjashtë muaj, me qëllim që kanali i hapur të mos mbyllet përsëri spontanisht.